XƏBƏRLƏR
498 Arxiv

2018.03.14

Vətəndaşlıq mövqeyi və müasirlik

Xalq yazıçısı Anarın adı çoxəsrlik Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli yaradıcılarının sırasına daxildir. O, Azərbaycan ədəbiyyatının müasir dövrünün böyük ədəbiyyatını yaradan əsas ədəbi simalardan biridir. Son altmış ilə yaxın bir dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatının keçdiyi keşməkeşli və şərəfli yolun məsuliyyətini də, uğurlarını da Anarın yaradıcılığı olmadan təsəvvür etmək çətindir. 

XX əsrin altmışıncı illərində Azərbaycan ədəbiyyatında baş vermiş “altmışıncılar” ədəbi axınının möhkəm və dayanıqlı olmasında, yetmiş-səksəninci illərdə ədəbi-ictimai mühitdə ümummilli ideallar uğrunda aparılan mübarizədə və nəhayət, müstəqillik dövründə yeni ədəbiyyatın yaradılmasında, bədii fikrin ölkə maraqlarına xidmətə istiqamətləndirilməsində xalq yazıçısı Anarın özünəməxsus xidmətləri vardır. Hələ keçmiş Sovetlər İttifaqı dövründə Azərbaycan ədəbiyyatının hakim ideologiyanın təsirindən çıxaraq gerçək həyatı, real və təbii insan obrazlarını əks etdirməyə doğru inkişaf etdirilməsində Anarın böyük rolu vardır. O, həyat hadisələrinin gerçəkliklərini, adi, sadə, sıravi insanların mənəvi aləmini və həyəcanlarını ədəbiyyata gətirməklə milli bədii təfəkkürün müasir imkanlara malik olduğunu nümayiş etdirir. 

Anar XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş və Azərbaycan realist ədəbiyyatının şedevrlərini yaratmış “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin böyük ənənələrini yenidən ədəbiyyatda canlandırmağa nail olmuş, milli ədəbi fikri yeni ideyalar və yaddaqalan obrazlarla daha da zənginləşdirmişdir. Azərbaycan ictimai fikrində yeni insan təfəkkürünün inkişaf etdirilməsində və milli-mənəvi oyanış prosesində Anarın əsərləri mühüm rola malikdir. Onun həyatı dərindən əks etdirən və özünəməxsus orijinal bədii vasitələrlə canlandıran əsərləri Azərbaycan xalqında millilik amilinin və müstəqillik anlayışının dərinləşməsinə böyük təkan vermişdir. 

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin xalq yazıçısı Anara anadan olmasının 60 illiyi ilə əlaqədar göndərdiyi təbrik məktubunda ifadə olunmuş aşağıdakı fikirlər onun ədəbi-ictimai fikrin inkişafındakı xidmətlərini ümumiləşmiş şəkildə mənalandırır: “Siz altmışıncı illərdə ədəbiyyatımıza yeni ab-hava gətirmiş yazıçılar nəslinin görkəmli nümayəndələrindən birisiniz. Müasirlərimizin zəngin mənəvi aləmini, qayğı və problemlərini yüksək bədii səviyyədə əks etdirən əsərləriniz daim ədəbiyyat həvəskarlarının diqqət mərkəzində olmuşdur. Bəşəriliklə milliliyin üzvi vəhdətini təşkil edən çoxcəhətli yaradıcılığınız cəmiyyətimizdə milli şüurun aşılanmasına və xalqımızın bir çox ölkələrdə tanınmasına xidmət etmişdir.”

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2008-ci ildə xalq yazıçısı Anara ünvanlanmış təbrik məktubunda da onun çoxcəhətli yaradıcılığına yüksək qiymət verilmişdir: “Müxtəlif janrlarda yazdığınız və taleyüklü problemlərə həsr etdiyiniz əsərlərinizlə Siz respublikamızda ədəbi prosesin inkişafına layiqli töhfələr vermisiniz. Qələminizin məhsulu olan, öz həyatiliyi, təbiiliyi, dilinin rəvanlığı və üslub rəngarəngliyi ilə fərqlənən yaradıcılığınız müasir Azərbaycan oxucusunun bədii-estetik zövqünün formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.”

Xalq yazıçısı Anar və altmışıncı illərdə ədəbiyyat aləminə gələn istedadlı ədəbi nəsil hələ sovet hakimiyyətinin yüksəliş illərində sosialist realizmi yaradıcılıq metodunun zəncirdən də möhkəm olan buxovlarını qırmağı bacarmış, böyük cəsarətlə əsl həyati, gerçəkçi milli ədəbiyyat ənənəsini bərpa etmişdir. XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan tənqidi realizminin banisi Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə ilə yeni dövrün böyük realist yazıçısı Anar və mənsub olduğu ədəbi nəsil arasındakı varislik əlaqəsini tar-mar edən 37-ci il vahiməsi və uçurumu onun və müasirləri olan yazıçı məsləkdaşlarının timsalında əriyib itməyə başlamış, hətta öz adıyla necə varsa, elə desək, “qətl günü” kimi elan olunmuşdur. Deməli, yazıçı Anar ölkəmizdə təkcə müasir ədəbiyyatı deyil, bütövlükdə təzə düşüncə tərzini və baxışlar sistemini, milli əsaslara və real gerçəkliyə söykənən həyat fəlsəfəsini formalaşdıranlardan biridir.

Anarın XX əsrin altmışıncı illərindən