Anadan olduğu yer

Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri

Təvəllüdü

 12.07.1954

Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi

Bakı Dövlət Universiteti

Elmi dərəcəsi

Biologiya elmləri doktoru, dosent

Elmi Rütbəsi

Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu:

-ixtisas şifri

- ixtisasın adı

- mövzunun adı

2429.01

Parazitologiya

Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunası və onun ekoloji, epidemioloji, epizootoloji cəhətdən xarakterizə edilməsi

Doktorluq Dissertasiyasının mövzusu:

"Azərbaycanda əhli itkimilər (Canidae), pişikkimilərin  (Felidae) başlıca helmintoz  törədiciləri, parazitar ocaqlıqların GİS  xəritələşdirilməsi  və mübarizə tədbirlərinin  hazırlanması” 

Çapdançıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı

- xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı

- beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı

57

26

17

Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı

Kitabları və monoqrafiyaları

1.R.Ş.İbrahimova. Parazit qurdların yayılmasında sahibsiz it və pişiklərin rolu.  “Elm və Təhsil” nəşriyyatı, 2018, 208 səh.

2.Р.Ш.Ибрагимова. Гельминтофауна домашних плотоядных животных и пути ее формирования. Lap Lambert Academic Publishing, 2019, 156 cтр.

3.Rzayev N.M., İbrahimova R.Ş. Azərbaycanda ev heyvanlarının başlıca helmintozları, yayılmasının bioekoloji xüsusiyyətləri və onlara qarşı mübarizə tədbirləri.Bakı,2020, 168 səh.

4.Р.Ш.Ибрагимова. Зоонозные гельминты домашних плотоядных животных и их эпизоотологическое, эпидемиологическое значение. Баку, 2021, 238 стр.

5.R.Ş.İbrahimova. Helmintlərin spektri. Kadastrı. Bakı, 2021

Əsas elmi nailiyyətləri

        İlk dəfə olaraq Mingəçevir su anbarı ətrafında difillobatriozun ocaqlığı; Azərbaycanın digər müxtəlif iqlimə malik ərazilərində isə vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərindən-13 növün  (D.latum, D.caninum, E.granulosus, M.multiceps, T.hydatigena, A.multilocularis, T.spiralis, A.caninum, U.stenocephala,  T.leonina, T.canis, T.mystax, D.repens) təbii və sinantrop ocaqlığı müəyyən edilmiş  və  onların parazitar ocaqlarının GİS xəritəsi tərtib edilmişdir.

    İlk dəfə olaraq, təhlükəli helmintlərin təbiətdə dövr etməsində, insan və ev heyvanlarının yoluxdurulmasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların rolu müəyyən edilmişdir.

     İlk dəfə olaraq, helmint faunanın formalaşmasını, helmintlərin yayılmasını, ocaqlığın yaranması və saxlanmasını təmin edən 51 növ aralıq sahiblərinin (müxtəlif növ həşəratlar, gəmiricilər, sürünənlər, ilbizlər və s.) rolu müəyyən edilmişdir.

    İlk dəfə olaraq, respublikanın urbanlaşmış  ərazilərində əhli ətyeyən heyvanlarda (sahibsiz it və pişiklərdə) 33 növ helmint aşkar edilmişdir.

     İlk dəfə olaraq, ciddi epidemioloji və epizootoloji əhəmiyət kəsb edən Echinococcus granulosus növünün qarşısının alınmasında riyazi üsullardan istifadə edilməsi mümkünlüyü əldə edilmişdir.

Elmi əsərlərinin adları

1.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev    Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunasının ekoloji və epidemioloji xarakteristikası. Az.SSR EA-nın xəbərləri.B.e.ser, 1987,N-3,s.52-57

2.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev   Dipilidioz  “Elm və həyat” jur., Bakı, 1988,N-9, s.28

3.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev   Opistorxoz  “Elm və həyat” jur., Bakı,1990, N-5,s.42

4.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev   Azərbaycan Respublikasında enli lentcə qurdun Diphyllobothrium latum (L;) Lühe ilk dəfə ev pişiyində tapılması. Az.SSR EA-nın xəbərləri. B.e.ser., 1993, N-1-3, səh. 41-44

5.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev    Azərbaycanın Gəncə-Qazax zonasında T.Hydatigena Pallas yayılmasına və inkişafına temperaturun, nəmliyin, işiğın təsirinin öyrənilməsi. Az.SSR EA-nın xəbərləri. b.e.ser.,N-1-3,  1993,  s.87-94

6.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, A.K.Ryabinin Azərbaycanın Şirvan Dövlət qoruğunda ceyranın (Gazella subqutturoza Güld) helmintoloji vəziyyətinin öyrənilməsinə dair.  Az.SSR EA-nın xəbərləri, 1993, B.e.ser., N-4-6, s.101-107

7.R.Ş.İbrahimova   Azərbaycanda ev pişiklərində toksokorların yayılması, onların epizootoloji və epidemioloji əhəmiyyəti Tezis, Az.Respublikası Dövlət Baytarlıq komitəsi, e/prakt. konf.tez. Bakı, 1995, s.82-83

8.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev Azərbaycanda ev pişiyində Taenia solium (larvae) sürfəsinin tapılmasına dair. Tezis “Heyvanlar aləminin öyrənilməsi və qorunması” akad. M.Ə.Musayevin an.olm.75 illiyinə həsr ol. e/k.mat, Bakı, Elm, 1997, s.102-103

9.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev Azərbaycanda ev pişiklərinin helmintlərinin epizootoloji və epidemioloji cəhətdən araşdırılması. “Azərbaycan baytarlığı” elmi nəzəri kutl.jurn, 1999, N-1, s.67-69

10.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev Ev pişiklərinin difillobotoriozu. “Elm” qəzeti, 1999, N 39-40, 29 dekabr, s.12

11.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev Vəhşi və əhli ətyeyən heyvanlarda trixinellyoz törədicisinin sahib-biotopik spesifikliyi. Az.SSR EA-nın Xəbərləri, b.e.ser., N 1-3, 2000, s.52-55

12.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev Askaridoz və onun yayılma qanunauyğunluqları “Elm” qəzeti, 28 yanvar, 2000, N 3-4, s.15

13.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev Abşeron və cənub-şərqi həmsərhəd rayonlarında ətyeyən əhli heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin ekoloji xüsusiyyətləri. Akad. M.Ə.Musayevin 80 ilinə h/ol-ş “ XX əsrin sonunda heyvanlar aləminin öyr. və qor-sı” konf.mat.,  2001, s.42-45

14.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev Azərbaycanda dipilidioz törədicisi D.caninum-un (L.,1758) ev pişiklərində yayılması və onun epidemioloji əhəmiyyəti. Kimya-biol-elm. və təhsilinin actual prob. ADPU-80 konf.mat.2001, s.42-45

15.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev Azərbaycanda ev pişiklərində geniş yayılmış helmintlərin ekoloji xüsusiyyətləri. Tezis. Akad.H.Əliyevin 95 illik yubileyinə h/ol-ş e/k-ın mat.2002, s.58-59

16.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev Sap qurdların insane orqanizminə təsiri “Elm” qəz.N-37-38, 4

17.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev Azərbaycanda ev pişiklərinin helmint faunasına qidalanma və yaşayış sahələrinin təsiri.  AMEA-nın xəbərləri, b.e.ser., N 1-2, 2003, s.62-65

18.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev Abşeronda sahibsiz itlərin helmint faunasına yaşayış sahələrinin təsirinin öyrənilməsi. Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin I qurultayının mat., Elm, 2003., s.126-129

19.R.Ş.İbrahimova, İ.Ə.Sadıqov, M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Abşeron yarimadası və Xəzəryanı ərazilərdə vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin ekosistemdə rolu.  V.Axundov ad.ET Tibbi Profilaktika İnst-nun son 10 illik təcrübi fəaliyyətinin yekunlarına h/ol-ş e/k-ın məcmuəsi. Nasir nəşr. Bakı, 2004, s.218-220

20.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Abşeron və Xəzəryanı ərazilərdə tülkünün (Vulpes vulpes L.., 1758) helmintlərinin növ müxtəlifliyinə təsir edən bəzi amillərin öyrənilməsi  “Zoologiya İnstitutunun əsərləri” XXYIII cild, // Məqalələr toplusu, Bakı, Elm, 2006, s.272-278

21.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, T.İ.Budaqova Xəzəryanı ərazilərdə əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin və onların aralıq sahiblərinin ekosistemdə rolu, “Zoologiya İnstitutunun əsərləri” XXYIII cild, // Məqalələr toplusu, Bakı, Elm, 2006, s.905-911

22.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Azərbaycanın Xəzəryanı ərazilərində çaqqalın helmintlərinin yayılmasının ekoloji xüsusiyyətləri .Akad.H.Əliyevin  anadan olmasının 100 illiyinə h/ol-ş  “Akad.H.Əliyev və Azərbaycanda ekologiya elmi” e/prak. Konf.tezis.Bakı, “Çaşıoğlu”, 2007, s.277-278

23.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Azərbaycanın Xəzəryanı ərazilərində qamış pişiyinin (Felis chaus G) helmintlərinin növ müxtəlifliyi . Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, I cild, Bakı, Elm, 2008,s.77-80

24.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev, A.A.Əzizova Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ müxtəlifliyi, onların epizootoloji və epidemioloji rolu.  Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, I cild, Bakı, Elm, 2008,  s189-193

25.Оценка эпизоотологического и эпидемиологического положения гелъминтов домашних кошек в г. Баку. Биоразнообразие и экология паразитов наземных и водных ценозов.Мат.межд.н.кон посвяш.130 летию со дня рожд.акад. К.И.Скрябина. Москва, 2008, стр.139-141

26.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin yayılmasında aralıq sahiblərin rolu. BDU-nun 90 illik yub-nə həsr olunmuş «Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda elmi konf.mat.Bakı Universiteti nəşr. 2009, s.404-405

27.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Şirvanın dağlıq ərazilərində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ müxtəlifliyinin öyrənilməsi. Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, II cild,Bakı, Elm nəşr., 2010, s.230-233

28.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev, A.A.Əzizova Azərbaycanda azsaylı və nəsli kəsilməkdə olan vəhşi məməlilərin teniidiləri. Azər.Zooloqlar Cəmiyyətinin əsərləri, II cild,Bakı, Elm nəşr., s.117-120

29.R.Ş.İbrahimova,  M.Ş.Yolçuyev, Q.H.Fətəliyev Şirvanın cənub-şərq ərazilərində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin növ tərkibinin öyrənilməsi.  AMEA Zoologiya İnst-nun əsərləri XXIX cild, Bakı, Elm, 2011, s.295-300

30.R.Ş.İbrahimova, Q.H.Fətəliyev, M.Ş.Yolçuyev  Şirvanda vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların başlıca helmintoz törədicilərinin təbii və sinantrop ocaqlıqları. AMEA-nın xəbərləri (biologiya elm) cild 66, N 3, Elm, 2011, s.132-136

31.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev  Şirvan zonasında vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin fəsil və yaş dinamikası. AMEA Zoologiya İnst-nun Əsərləri, cild 30, N2,2012, s.93-98

32.Р.Ш.Ибрагимова, Г.Г.Фаталиев, М.Ш.Елчуев Влияние местообитания на гелъминтофауну диких и домашних плотоядных животных южного склона Болъшого Кавказа. Мат.за IX Межд.научн.практ.конф.» Настоящ.иссл. и разв.-2013, т.24, Биологии, София-Белград», ООД, 2013, стр.59-64

33.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev  Lənkəran təbii vilayətində əhli ətyeyən heyvanların helmintfaunası və onun formalaşmasına təsir edən amillər. “AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri”, Bakı, Elm, Cild 31, 2013, N2, s.160-166

34.R.Ş.İbrahimova, M.Ş.Yolçuyev  Lənkəran təbii vilayətində vəhşi və əhli ətyeyən heyvanların helmint faunasına qidalanma sahələrinin təsiri. “AMEA Zoologiya İnstitutunun Əsərləri”, Bakı, Elm, Cild 32, 2014, N1, s.151-157

35.Р.Ш.Ибрагимова, Г.Г.Фаталиев, М.Ш.Елчуев   Влияние трофических факторов на гелъминтофауну и пути ееформирования у диких и домашних плотоядных животных в Азербайджане.  Научн.теоритеч.и практ.журн. Современный научный вестник Россия, сер.биологич.наук N31 (227), г.Белгород, 2014, стр.5-12

36.Р.Ш.Ибрагимова, М.Ш.Елчуев     Влияние местообитания на гелъминтофауну диких и домашних плотоядных животных на терретории юго-восточного Ширвана « Опалдын Фылым шаршысы» Уралъский наун. Вестник в Казахском Науч. Теор. И практ журн.г. Урал, 2014, стр.58-62

37.R.Ş.İbrahimova,  Q.H.Fətəliyev     Azərbaycanda itkimilərin (Canidae) helmint faunasının müasir vəziyyəti.  “AMEA-nın Xəbərləri” biologiya və tibb elmləri jurnalı, 2015, N1, s.35-38

38.R.Ş.İbrahimova    Lənkəran təbii vilayətində vəhşi heyvanlarda helmintlərin növ müxtəlifliyini yaradan amillər, onların epizootoloji və epidemioloji xüsusiyyətləri.  AMEAZoologiya institutu əsərləri, Bakı 2015, cild 33, N-1, s.61-69

39.R.Ş.İbrahimova     Azərbaycanda əhli ətyeyən heyvanların helmint faunası, onun epizootoloji və epidemioloji cəhətdən xarakterizə edilməsi. AMEA Gəncə Xəbərləri, 2016, s.36-41.

40.Р.Ш.Ибрагимова, Г.Г.Фаталиев Сравнительный анализ гельминтофауны кошачьих                (Felidae)  в Азербайджане.  Российский паразитологический журнал, М., 2016, т.36, вып.2, с.135-140

41.Фаталиев Г.Г.,Юсифов Э.А.,Ибрагимова Р.Ш.  Распространение и влияния абиотических факторов на развитие  Taenia hydatigena (Pallas,1766)  в Азербайджане. Sciens of Europe (Praha, Czech Republik  “Jurnal is published in Czech, vol 1, N 7 (7), 2016, p. 31-36

42.Р.Ш.Ибрагимова  Роль  промежуточных хозяев в распространении гельминтов домашних плотоядных животных на территории Азербайджана. “Вестник БГУ», Биология, Изд-во  Минск, 2017, № 3, с. 94-100

43.Р.Ш.Ибрагимова  Пути формирования гельминтофаунистических комплекс домашних плотоядных животных на территории  Азербайджана. Российский Журнал  Биологический Инвазий,2017, № 4, с. 57-62

44.Ибрагимова Р.Ш.,Рзаев Н.М.Сравнительный  анализ  гельминтофауны различных групп собак в  Азербайджане. Вестник Запорожского Национального Университета, 2017, №  2, с. 20-26.

45.İbrahimova R.Ş. Platways of Helmint Fauna Formation in Domestik Carnivorus in Azerbayijan. Russian Journal of Biological Invasions, 2018, vol 9,  №1, рр.46-49

46.İbrahimova R.Ş.  Azərbaycanda əhli itkimi və pişikkimlərin baslıca helmintozlarının yayılmasının bioekoloji xüsusiyyətləri. AMEA Naxçıvan Bölməsi, Xəbərlər,təbiət və texniki elmlər ser., Naxçıvan “Tusi”, 2018, N 4, cild 14, s.222-227

47.İbrahimova R.Ş. Azərbaycanda əhli ətyeyən heyvanların helmintlərinin biomüxtəlifliyə təsiri. BETİ-nin görkəmli alimləri Y.H.Hacıyev və N.M.Şirinovun yubileyinə həsr olunmuş “Baytarlıq elminin inkişaf istiqamətində innovasiyaların tətbiqi” beynəlxalq elmi-praktik konfransın mater-rı. Bakı, “Müəllim” nəşri, 2019, s.231-235  İSBN 978-9952-435-41-2

48.İbrahimova R.Ş. Kiçik Qafqazın şimal-şərq  ətəklərində xırdabuynuzlu heyvanların teniidilərlə  yoluxmasında əhli ətyeyən heyvanların  rolu. “Azərbaycan Aqrar  elmi” elmi-nəzəri jurnal. Bakı, 2019, 4(258), s.80-83 İSSN-76419

49.Ибрагимова Р.Ш. Влияние характерных  видов на формирование гельминтофауны домашних плотоядных животных в Азербайджане. Материалы международной конференция  «Экосистемные услуги и менеджмент  природных ресурсов».İnternational Scien tifik and Practical Conference. ТГУ,  Тюмень, 2020,c.205-207

50.Ибрагимова Р.Ш. Современные гельминтологическое состояние домашних плотоядных животных на урбанизированных территориях Азербайджана. iScience. Актуальные научные исследования  в  современном  мире.Переяслав, 2019, выпуск 12 (56), часть 2, стр. 16-23. ISSN 2524-0986, РИНЦ

51.İbrahimova R.Ş. The effect of anthropogenic factors on the formation       of helminth fauna of domestic carnivores in the territory of Azerbaijan. XII İnternational Scientific Conference “General question of worid science”. 2021 fevral N 2, s. 78-84

52.İbrahimova R.Ş.The role of carnivorous animals in creation of parasite hotbeds in the territory of Azerbaijan. Журнал «Наука и Бюллетень». 2021, № 3, с. 114-120

53.İbrahimova R.Ş.Parasitic hotbeds of the of the domestic carnivores of the  helminth infectors in the territory of Azerbaijan, and their GİS mapping. Hyderabad: Journal Acta Scientific Veterinary Sciences. -2022, vol 4.11, p.16-21. 

54.İbrahimova R.Ş. Identification of helminthes of domestic carnivores in Azerbaijan and the role of intermediate hosts in ther spread.  Advances in Biology& Earth Sciences Vol.9, № 2, 2024,p.273-277

55.İbrahimova R.Ş. Influence of qlobal climate changes on the formartion of helminth fauna of domestic Carnivores in Azerbaijan. ARETN “Global iqlim dəyişilmələri ilə əlaqədar ekosistemlərin fəaliyyətində baş verən pozuntular və onların aradan qaldırılması yolları” mövzusunda Beynəlxalq elmi-praktik konfrans Bakı, 11-12 iyun,2024, s.191-193.

56.Ibrahimova R Sh., Ahmadov EI, Rzayev N.M. and Khalilzadeh VJ. The role of wild and domestic ruminants in the spread of  the main causes of heminthiasis and measures to combat them. Journal of Entomology and Zoology Studies. 2025, vol.13 (1), p.204-210. DOI:https//www.doi.org/j.ento/2025.

57.E.I.Ahmadov,R.Sh.Ibrahimova,T.F.Gurbanova,N.M.Rzayev,V.Y.Hasanova,V.J.Khalilzadeh, M.Y.Gülahmedova, R.Z.Nagiyeva. The helminth fauna of domestic and wild cud-chewind animals in Azerbaijan (on the base of literature date). Munis Entomology & Zoology, 2025, p. 2120-2133. https://www.munisentzool.org/ ISSN13206-3022.

Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü

Pedaqoji fəaliyyəti

26 il

Digər fəaliyyəti

Təltif və mükafatları

BTEB-in Fəxri Fərmanı  

AMEA Biologiya və Tibb Elmləri Bölməsinin Fəxri Fərmanı

ARETN Zoologiya İnstitutunun Fəxri Fərmanı

Əsas iş yeri və ünvanı

AMEA Zoologiya İnstitutu

AZ 1004,  Bakı ş.,Səbail rayonu, A.Abbaszadə küç., 115 

Vəzifəsi

Xidməti tel.

Mobil tel.

Ev tel.

Faks

Elektron poçtu